OZ jouw onafhankelijk gezondheidsfonds

Dementie

Ongeveer 6% van de 65 plussers heeft dementie. De toenemende vergrijzing van de bevolking maakt dat het aantal mensen met dementie enkel nog zal stijgen. Naar schatting zouden er tegen 2030 zo’n 200.000 personen met dementie zijn.

Wat is dementie nu precies? Kan het behandeld worden en bestaan daar tegemoetkomingen voor? Lees er alles over in dit dossier.

Dementie is een verzamelnaam voor verschillende ziektes (zoals bv. Alzheimer) waarbij de hersencellen langzaam afsterven. Het is een verzameling van symptomen die verschillende oorzaken kunnen hebben.
  

De symptomen die altijd voorkomen bij dementie zijn:

• Een geleidelijke, maar onomkeerbare aftakeling van het geheugen

• Verlies van een aantal cognitieve en/of motorische vaardigheden zoals taalvermogen, denken en dagelijkse handelingen uitvoeren

• Verlies van de mogelijkheid om op een normale manier te kunnen functioneren in een sociale context

Naarmate de tijd vordert, wordt het voor een persoon met dementie steeds moeilijker om zelfstandig te wonen en te leven.

Er bestaat nog geen remedie tegen dementie. Wel zijn er geneesmiddelen die het dementeringsproces kunnen afremmen. 

Erfelijk?

Slechts bij een klein percentage van de mensen met dementie, is er sprake van erfelijkheid. Pas wanneer er verschillende familieleden aan dezelfde vorm van dementie lijden en hier al op jonge leeftijd mee te maken krijgen, is de kans reëel dat het om een erfelijke variant gaat.

Maak je je hier zorgen om? Neem dan contact op met je huisarts. In sommige gevallen kan je dan een erfelijkheidsonderzoek laten uitvoeren.

Vergeetachtig of dement?

Als je ouder wordt, gaat het fysiek vaak moeilijker. Dat geldt ook voor je hersenactiviteit. Vaker iets vergeten of meer last hebben van concentratieproblemen, is perfect normaal. Dat hoeft helemaal niet te betekenen dat er dementie in het spel is.

Ouderdomsvergeetachtigheid en dementie zijn totaal andere verschijnselen.

De belangrijkste verschillen op een rijtje:
 

Ouderdomsvergeetachtigheid  Dementie
1. Komt heel vaak voor 1. Treft 5 - 7% van de 65 plussers
2. Je vergeet vaak details  2. Je vergeet volledige gebeurtenissen 
3. Je kan nog nieuwe vaardigheden aanleren                3. Je kan geen nieuwe vaardigheden meer aanleren 
4. Je beseft dat je meer vergeet dan vroeger 4. Je beseft niet dat je vergeet 
5. Je kan nog zonder problemen alleen wonen  5. Verlies van zelfredzaamheid: alleen wonen gaat niet langer 


Twijfel je over de ernst van de situatie? Neem dan contact op met de huisarts.

Oorzaak

Dementie heeft geen specifieke oorzaak, wat eigen is aan een syndroom

We weten wel wat er gebeurt: de zenuwcellen in de hersenen (neuronen) sterven geleidelijk af.

Waarom de zenuwcellen afsterven en wat er aan de basis ligt van dat proces, weten we niet. Het staat wel vast dat de kans op dementie stijgt met de leeftijd.

Alzheimer

De ziekte van Alzheimer of ouderdomsdementie is de meest voorkomende vorm van dementie. Ze komt voor bij 60% van de personen met dementie. 

Alzheimer tast de werking van de hersenen aan doordat er in het hersenweefsel abnormale opeenhopingen van een eiwitachtige stof (plaques) of kluwens van draadvormige eiwitten (neurofibrillaire tangles) opduiken. Deze tasten het hersenweefsel aan, waardoor er miniscuul kleine holtes in ontstaan die de informatieoverdracht tussen de zenuwcellen verstoren.


Vasculaire dementie

Vasculaire dementie of multi-infarctdementie is een andere, vaak voorkomende vorm van dementie. Tussen de 20 en 30% van de personen met dementie wordt erdoor getroffen. Het is de tweede meest voorkomende vorm van dementie. 

Bij vasculaire dementie is er sprake van een verstoorde bloeddoorstroming van de hersenen, met verschillende kleine beroertes in het hersenweefsel tot gevolg. De ziekte kent een trapsgewijze achteruitgang.


Lewy-body-dementie

Deze vorm van dementie wordt veroorzaakt door de aanwezigheid van ‘Lewy bodies’ of Lewy-lichaampjes (eiwitafzettingen) in het hersenweefsel. Net zoals bij Alzheimer verstoren de Lewy bodies de werking van de hersenen. Lewy-body-dementie komt voor bij ongeveer 20% van de personen met dementie.


Jongdementie

Hoewel het minder vaak voorkomt, is er ook een groep jongen mensen die met dementie te maken krijgen. Over het algemeen doen zich bij mensen met jongdementie dezelfde veranderingen in de hersenen voor als bij oudere personen. Meestal manifesteert de ziekte zich wel op een andere manier en is het verloop sneller.

Wie op jonge leeftijd al aan dementie lijdt, heeft te kampen met specifieke praktische problemen: er zijn jonge kinderen, ze hebben een bloeiend sociaal leven, een financieel engagement, … 

Er manifesteren zich vaker gedragsproblemen, waardoor de diagnose niet altijd even snel en correct wordt gesteld. Dat maakt jongdementie voor de omgeving vaak nog zwaarder dan dementie op oudere leeftijd.

Andere vormen

Er bestaan nog vele andere vormen van dementie. Zo is er frontaalkwabdementie (FTD), dementie door de ziekte van Parkinson, dementie door de ziekte van Huntington, alcohol gerelateerde dementie (syndroom van Korsakov) en aids gerelateerde dementie.

Het ziekteproces bij dementie verschilt sterk van persoon tot persoon. Er zijn wel typische kenmerken, maar die komen niet bij iedereen even sterk tot uiting:

Geheugenverlies 

Dementie tast het geheugen aan. Eerst verdwijnen herinneringen uit het korte termijn geheugen. Nieuwe indrukken en recente gebeurtenissen blijven niet hangen, er worden steeds dezelfde vragen gesteld, er wordt aan iets begonnen en even later vergeten wat dat nu ook al weer was, afspraken worden vergeten, … 

Het lange termijn geheugen blijft langer intact. Personen met dementie praten vaak over gebeurtenissen uit het verleden, zoals de kindertijd. Uiteindelijk verdwijnen ook die herinneringen.

Verdwijnen van tijdsbesef

Personen met dementie verliezen beetje bij beetje alle tijdsbesef. In een eerste fase vergeet men de dagen. Later verwart men de seizoenen, jaren, … 

Verdwijnen van omgevingsbesef

Iemand met dementie voelt zich vaak ontheemd en verlangt naar de oude vertrouwde omgeving. In het dementeringsproces is er dan ook vaak een ‘wegloop-fase’. De persoon met dementie gaat voortdurend op zoek naar iets of iemand. Dit is een heel moeilijke periode voor de omgeving. Met de evolutie van de dementie verdwijnt dit gedrag meestal.

Verdwijnen van persoonsbesef

Het niet meer herkennen van familie, vrienden en kennissen of van zichzelf, is een moeilijke en confronterende fase voor de naasten. De meeste mensen met dementie belanden uiteindelijk wel in dit stadium.

Taalproblemen

Meestal steken taalproblemen geleidelijk aan de kop op. Iemand met dementie kan het precieze woord voor eenvoudige voorwerpen zoals een vork of pen vergeten. Vaak worden er ook foute woordcombinaties gemaakt zoals ‘de zon is nat’. 

In een vergevorderd  stadium spreken personen met dementie vaak een onverstaanbaar taaltje: een combinatie van onsamenhangende woorden, klanken en soms zelfs vreemde talen. Het verlies van taalvermogen heet afasie.

Verlies van zelfstandigheid

Doordat dagelijkse handelingen steeds moeilijker worden, betekent dementeren op termijn ook het verlies van zelfstandigheid. Het gaat dan om cruciale handelingen zoals bijvoorbeeld aankleden, koken en eten, wassen, … 

Wie dementie heeft, weet vaak niet meer wat aan te vangen met gebruiksvoorwerpen zoals bestek, sleutels, een pen, … 
Dat is niet alleen moeilijk, maar kan zelfs gevaarlijk zijn. Denk maar aan een gasvuur dat blijft branden of medicatie die verkeerd wordt gebruikt.

Persoonlijkheidsveranderingen

Dementie kan gedrags- en persoonlijkheidsveranderingen veroorzaken. Iemand die altijd zachtaardig en meegaand was, kan bijvoorbeeld agressief en opvliegend worden.

Mensen met vergevorderde dementie hebben vaak geen besef meer van hun omgeving en kunnen zich dan ook ongeremd gedragen. Ze hebben dikwijls last van stemmingswisselingen of lijken terug te gaan naar hun kindertijd.


Lichamelijke problemen

De lichamelijke problemen die mensen met dementie ervaren, zijn een onrechtstreeks gevolg.
Ze dragen immers vaak minder zorg voor zichzelf, eten ongezonder, krijgen coördinatieproblemen of incontinentieproblemen.

De meeste lichamelijke problemen die een gevolg zijn van dementie, zijn wel relatief eenvoudig aan te pakken of op te vangen.


Een diagnose stellen is in een beginfase niet altijd even gemakkelijk. Veel ouderdomsverschijnselen lijken immers op beginnende dementie, maar hebben een heel andere oorzaak.

Iedereen wordt met de jaren lichamelijk en geestelijk zwakker, trager, meer kwetsbaar. Wie hardhorig is, mist delen van het gesprek waardoor hij misschien verward of vergeetachtig lijkt. Bovendien krijgen oudere mensen veel te verwerken: pensionering, het overlijden van een partner of vrienden, een (gedwongen) verhuis, … 

Dat zijn stuk voor stuk ingrijpende gebeurtenissen die kunnen leiden tot depressie. Bovendien kunnen tal van andere ziektes het geheugen tijdelijk verstoren. Denk maar aan ernstige luchtwegeninfecties, diabetes, schildklierstoornissen of vitaminetekorten.

Een juiste diagnose is dus heel belangrijk om de zieke de juiste ondersteuning te geven.

Voor een diagnose kan je in de eerste plaats terecht bij de huisarts. Na een gesprek, een uitgebreid lichamelijk onderzoek en enkele geheugentesten kan de huisarts dementie onderscheiden van andere ziektebeelden. De huisarts kan je dan eventueel doorsturen naar gespecialiseerde centra.



Dementie valt niet te stoppen, de ziekte is onomkeerbaar. Het is wel mogelijk om de symptomen af te remmen en zo de levenskwaliteit van de persoon met dementie te verbeteren.

Symptomen afremmen

Medicatie
De juiste medicatie kan helpen om de symptomen van dementie af te remmen. Ook geneesmiddelen tegen angst, depressie, slapeloosheid of gedragsproblemen kunnen het leven gemakkelijker maken voor personen met dementie en/of de mensen in hun omgeving.

• Psycho-educatie
Een specialist kan patiënten aanleren hoe ze symptomen herkennen en hoe ze ermee om moeten gaan.

Geheugentraining
Gerichte geheugentraining kan het aftakelen van het kortermijn geheugen afremmen.

• Gezonde levensstijl
Gezonde leefgewoontes zoals gezonde voeding en voldoende beweging hebben een positieve invloed op heel je lichaam. Ook bij dementie kan dit een positief effect hebben.


Beseft een persoon met dementie wat er aan de hand is?

Iemand die de eerste tekenen van dementie vertoont, beseft dat er iets mis is. De momenten van verwarring en desoriëntatie veroorzaken angst, onzekerheid en een gevoel van onveiligheid. De persoon twijfelt aan zichzelf, hij ervaart ontreddering en machteloosheid. Hij vermijdt sociale contacten. Het is mogelijk dat hij een depressie ontwikkelt. 

De persoon met dementie heeft het gevoel dat alles hem ontglipt, maar laat dit vaak niet merken aan zijn omgeving. 

Met allerlei trucjes en uitvluchten verbergt hij zijn symptomen. Als u hem er op wijst, kan hij prikkelbaar of kwaad reageren.

Diagnose bespreken en verwerken 

Het is van belang dat de diagnose besproken wordt met de persoon met dementie. Dat is niet gemakkelijk en moet voorzichtig gebeuren. Met de juiste aanpak en ondersteuning kan de persoon met beginnende dementie in deze fase rouwen om het verlies dat hij bewust ervaart en het trachten te verwerken. 

Hij kan dan geleidelijk aan het verlies onder ogen zien en accepteren. Zo kan hij de ziekte verwerken en aanvaarden. 

Als de ziekte vordert, nemen de verwarde momenten toe en krijgen ze de bovenhand. Dit veroorzaakt voortdurend angst en stress. Het gevoel van onveiligheid groeit en elke nieuwe ervaring kan een paniekreactie ontlokken.

Houvast

De persoon met dementie is op zoek naar houvast en geruststelling. Hij grijpt naar herinneringen uit het verleden en beleeft de emoties van toen opnieuw.
In de laatste fase van de ziekte lijkt de persoon met dementie in zijn eigen cocon te leven. 

Communiceren is heel moeilijk, de verwardheid is totaal. De persoon beseft niet meer wie hij is. 

De angst krijgt een heel ander karakter. Er ontstaat een hevige angst voor verlating doordat hij volledig is afgesloten van zijn omgeving. De persoon met dementie kent nu nog maar één wereld: het verleden. 

Hij herbeleeft zintuiglijke ervaringen uit de kinderfase die te maken hebben met de primaire behoeften: eten, drinken, rust en warmte. Hij is heel gevoelig voor storende prikkels. Daar reageert hij dan op met lichaamstaal en klanken. 

Je brengt de persoon met dementie tot rust door hem een gevoel van bescherming en nabijheid te bieden.

Hoe ga je om met personen met dementie?

Veel geduld is nodig als je omgaat met een persoon die aan dementie lijdt, hetgeen niet evident is. Als mantelzorger kan je hierin groeien. 

Bij het verzorgen van personen met dementie, speelt een mantelzorger vaak een belanrijke rol. Een mantelzorger is iemand uit de omgeving die de patiënt bijstaat en mee verzorgt. Het is geen professionele hulpverlener, maar in veel gevallen werken ze wel samen.


Een gouden regel voor iedereen die in contact komt met personen met dementie is: behandel de persoon met dementie als een volwaardig iemand, vereenzelvig hem of haar niet met de ziekte en vergeet niet wie hij of zij was voor de ziekte toesloeg, een persoon met een gevuld leven achter zich. Ga niet betuttelen en spreek hem of haar niet kinderlijk toe. 

Nog een goede tip: focus op wat de patiënt goed doet en zelfstandig kan, en moedig dat aan. Een positieve aanpak is heel wat prettiger.

Op http://www.omgaanmetdementie.be/ vind je heel wat nuttige tips om je te helpen omgaan met personen met dementie.

Je kan ook rekenen op de OZ Sociale Dienst voor extra ondersteuning.


OZ kan je op heel wat manieren helpen bij de begeleiding of verzorging van iemand met dementie:

  • Als je specifieke informatie zoekt, kan je terecht bij de OZ Sociale Dienst of bij de infosessies die OZ Vitaliteit organiseert rond dementie. 

  • Wie behoefte heeft aan een luisterend oor kan elke dag bellen naar de OZ Luisterlijn voor gratis psychologische bijstand.

  • Handige hulpjes voor in huis kunnen een groot verschil maken als de persoon met dementie langer thuis wil wonen, maar praktische problemen begint te ondervinden met dagelijkse handelingen. Je vindt een ruim aanbod in de OZ Shop.

  • Als praktische organisatie moeilijk wordt, kan je een beroep doen op de vrijwilligers van Via OZ voor oppassen, boodschappen doen of niet-dringend ziekenvervoer.

  • Als er tijdelijke opvang nodig is, zijn er verschillende mogelijkheden zoals dag- of nachtopvang, kortverblijf en bejaarden-, gezins- of thuishulp.

  • Ook huishoudelijke hulp met dienstencheques kan handig zijn.

 

 

 

 


Brochures